Қазіргі таңда Қазақстандағы архив ісі жүйелі жаңғыру кезеңін бастан өткеруде. Саланы цифрландыру, басқару тиімділігін арттыру және жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын енгізу мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналды. Бұл үдерістер 25 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві бастамасымен өткен Сарапшылар клубының алғашқы отырысында кеңінен талқыланды.
Жиын архив ісінің бүгінгі жай-күйін айқындап қана қоймай, оның алдағы даму бағдарын белгілеуге арналды. Оған Астана қаласының Мемлекеттік архиві басшылығы мен қызметкерлері, сондай-ақ мемлекеттік органдар мен сарапшы қауымдастық өкілдері қатысты.
Бүгінгі таңда Қазақстан архивтері:
- құжаттарды кезең-кезеңімен цифрлық форматқа көшіру;
- электрондық каталогтар мен дерекқорлар қалыптастыру;
- онлайн анықтамалық қызметтерді дамыту;
- архив қорларының сақталуын қамтамасыз ету бағытында жұмыс жүргізуде.
Дегенмен, сала алдында бірқатар өзекті мәселелер бар. Атап айтқанда, материалдық-техникалық базаны жаңарту, деректерді жүйелеудің бірыңғай стандарттарын қалыптастыру, кадрлық әлеуетті күшейту және цифрлық құзыреттерді арттыру қажеттілігі айқын сезіледі.
Президент Архиві ұйымдастырған сауалнамаға 1708 архив маманы қатысып, олардың 57%-ы алдағы үш жылдағы басты басымдық ретінде цифрландыруды кеңейтуді (ЖИ пайдалану, архив құжаттарын цифрлық нысанға көшіру, электрондық каталогтар құру, онлайн қызметтерді дамыту) атады. Бұл архив саласының стратегиялық бағыты айқындалғанын көрсетеді.
Қазіргі жағдайда жасанды интеллект технологиялары архив ісін сапалы жаңа деңгейге көтере алады. Сауалнама нәтижелері бойынша:
- 44% ЖИ-ді қолжазбалар мен шетел тіліндегі құжаттарды тану және цифрландыруда тиімді деп санайды;
- 31% оны іздеу жүйелері мен анықтамалық аппаратты жетілдіру құралы ретінде көреді;
- 26% пайдаланушыларға қызмет көрсету сапасын арттыруға мүмкіндік береді деп есептейді.
Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Бахтияр Мұхаметқалиев архивтердің стратегиялық деректер қоры ретіндегі маңызын атап өтіп, сапалы цифрланған материалдар ұлттық зияткерлік өнімдерді әзірлеуге негіз болатынын айтты.
Сарапшылар клубы отырысына қатысқан Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаты Айдос Сарым архивтердің мемлекеттік егемендік пен тарихи шындықты сақтаудағы рөлін ерекше атап өтті. Бұл архив ісінің тек мәдени-ғылыми емес, сонымен қатар стратегиялық және идеологиялық маңызға ие екенін көрсетеді.
Сарапшылар жиынына қатысқан Қазақстандағы БҰҰ-ның Тұрақты үйлестіруші кеңсесінің басшысы Куртмолла Абдулганиев, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының вице-ректоры Эльмира Оразалиева, Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті төрағасының орынбасары Гүлзира Қарсақбаева архив саласын дамыту бағыттары, жаңа формациядағы кадрларды даярлау, тарихи-құжаттық мұраны сақтау құндылығы туралы өз ойларын ортаға салды.
Сондай-ақ, ҚР Президенті архивінің директоры Әлия Мұстафина архив саласының цифрлық кеңістіктегі болашағына тоқталып, тарихи-мәдени мұраны электрондық форматқа көшіру – уақыт талабы екенін атап өтті.
Қазіргі Қазақстандағы архив ісі дәстүрлі құндылықтар мен заманауи технологиялардың тоғысында дамуда. Сала алдында инфрақұрылымды жаңарту, цифрлық стандарттарды жетілдіру, жасанды интеллектіні енгізу және архивші мамандығының жаңа моделін қалыптастыру міндеті тұр.
Архивші енді тек құжат сақтаушы емес, «цифрлық жады архитекторы» рөлін атқаруы тиіс. Бұл – Қазақстан архивтерінің жаһандық цифрлық кеңістікке кірігуінің және ұлттық тарихи жадыны сақтаудың жаңа кезеңі.
Қорыта айтқанда, Қазақстандағы архив ісі қазіргі уақытта мазмұндық және технологиялық жаңғыру үдерісінде. Жүйелі мемлекеттік қолдау мен кәсіби қауымдастықтың белсенділігі бұл саланы стратегиялық дамудың маңызды тірегіне айналдыруға мүмкіндік береді.
